P & P

paustovski-2

PAUSTOVSKI EN PIROSMAN

 Als je wilt weten hoe het dagelijks leven eruit zag voor, tijdens en na de Russische revolutie van 1917 moet je Boek der omzwervingen, ook wel Het verhaal van een leven, van Konstantin Paustovski (1892 – 1968) lezen. Hij schreef zes autobiografische boeken die in de tweede helft van de twintigste eeuw over de hele wereld tot in Rusland aan toe razend populair waren. Het derde deel heet Begin van een tijdperk, herinneringen aan de Russische revolutie, eerste druk 1967. Paustovski was soldaat (hulpje van de medische staf) en journalist en maakte de revolutie drie keer mee: 1917 in Moskou, 1919 in Kiev en 1920 in Odessa. Hij schrijft heel levendig (‘De taal van Paustovski stroomt voort als een machtige rivier’, schreef Le Monde), wat maakt dat je het gevoel krijgt erbij te zijn. Wat mij vooral ook opviel is zijn zintuiglijke taal, vooral letterlijk heel kleurrijk.

 

Ik heb zelf het derde deel en de rest heb ik via de bibliotheek gelezen. Tot voor kort was er antiquarisch moeilijk aan te komen of je betaalde nogal wat. Maar wanhoop niet, er is een heruitgave in de maak. Twee kloeke delen bij uitgeverij Van Oorschot, getiteld Herinneringen 1 en 2. Waarom er voor weer een andere en tamelijk obligate titel is gekozen is mij onduidelijk. Voor mijn verjaardag dit jaar kreeg ik van Anneke het boek Goudzand cadeau. Goudzand is de vrucht van het doorvlooien van Paustovski’s archief door Wim Hartog. Hartog heeft al Paustovski’s boeken vertaald en is kenner en liefhebber bij uitstek. In Goudzand (goudzand is wat bij het lezen van de archiefstukken achterbleef in zijn toverzeef) geeft hij in 661 bladzijden een chronologisch overzicht van Paustovski’s leven via brieven, dagboekfragmenten, verhalen en journalistiek werk. Een recensie die ik las zei: Paustovski voor gevorderden, maar daartoe reken ik me niet en ik vond het heel boeiend. Het zijn heel veel brieven, maar ook nog nooit gepubliceerde verhalen, zoals het prachtige Sneeuw. Het boek is inmiddels ook in Rusland verschenen en het is daar een succes.

 

Een van de journalistieke bijdragen gaat over de Georgische schilder Pirosmanisjvili (kortweg: Pirosmani of Pirosman, niet te verwarren met piromaan). Deze schilder leefde van 1862 tot 1918 in Tiflis / Tiblisi. Hij was autodidact wat we nu ook wel een naïeve schilder noemen. Je kunt hem vergelijken met Henri Rousseau (de Douanier), die in dezelfde tijd in Frankrijk leefde en bij ons bekender is. Zelfs het beroep is vergelijkbaar, Pirosman was spoorwachter. Dat deed hij ’s nachts, misschien vandaar zijn vaak wat donkere schilderijen. Overdag zat hij meestal in de kroeg, want hij had geen huis of onderdak. Paustovski reisde veel en zo woonde hij een tijdlang in een huis in Tiflis dat vol schilderijen van Pirosman hing. Dat was in 1923. Er was toen nog geen elektriciteit, dus hij zag de schilderijen verlicht door een hoog opgehangen petroleumlamp. Duister en bewegende schaduwen. Maar Piroman schuwt zo nodig de felle kleuren ook niet. In mijn laatste blogs heb je wat van zijn werk kunnen zien.

 piro-2

Paustovski bespreekt in zijn artikel drie aspecten. Het coloriet: vaak donker en schemerachtig dus. De textuur: blik, oliedoek of karton. Pirosman moest het doen met wat hij voorhanden had. Blik kreeg hij om uithangborden voor de kroegen te maken. Het oliedoek lag op de tafeltjes van diezelfde kroegen. Hij schilderde vaak portretten op bestelling om zijn eten en consumpties te kunnen betalen. En als derde aspect de thematiek. Veel gelegenheidswerk dus. Georgië was een feodale maatschappij. Dat toonde Pirosman als hij weer eens een oud pafferig lid van de adel schilderde. Maar ook de arme sloebers kwamen er niet genadig af, want Pirosman was een satiricus, hij lachte vaak in zijn vuistje.

 piro-3

Zijn werk zou misschien verdwenen zijn als niet de Rus Zdanevitsj er belangstelling voor had getoond. Hij vond het de moeite waard en reisde rond om het voor een habbekrats op te kopen. Maar dat zong rond waardoor de habbekrats steeds hoger uitviel. Als je Pirosmans werk wilt bekijken, zul je naar Tiflis moeten. Daar is een speciaal Pirosmanisjvili-museum. Soms maken zijn werken een uitstapje, zoals in 2013 naar het Dordrechts Museum. Maar via internet kom je ook een eind.

 piro-1

Advertenties

2 thoughts on “P & P

  1. Het valt wel mee, ouwe zwerver. Het is toch leuk als iemand over zijn eigen leven vertelt, en zeker als die iemand in een interessante tijd leefde!?

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s