TELEFOONGESPREK

telefoongesprekHalf tien ’s avonds. We kijken naar het tweede seizoen van Orange Is The New Black. Eigenlijk had ik het na het eerste seizoen wel gezien. Daarna wordt het al gauw meer van hetzelfde. De verrassing is eraf. Maar hoe gaat dat, ik zag hem in de bieb liggen, zag zo gauw niks anders en daar ga je dan. Ik moet zeggen, het valt mee, er zit spanning en humor in en ook een duidelijke plotlijn. En er wordt puik geacteerd. Maar de telefoon gaat. Flip! Flip de Fluiter. Anneke gaat maar thee maken. Ik praat met Flip over koetjes en kalfjes. Hypo’s. Beenkrampen. Neo-liberalen. En uiteraard ambtenarenethiek in het algemeen en zijn niet aflatende strijd tegen de ambtenarij van Ambt Delden in het bijzonder. Tot slot komen we zoals gebruikelijk te spreken over wat we aan het lezen zijn. Ik ben net begonnen aan De Welwillenden van Jonathan Littell. Op de omslag raadt Peter Buwalda het boek aan: ‘Ik ken geen ander debuut dat zo goed is.’ Als Zomergast noemde hij de drie debuten die je gelezen moet hebben: De Avonden van Gerard Reve, Under the skin van Michel Faber en dus De Welwillenden. De Avonden heb ik al talloze malen gelezen, dus dat klopt. Under The Skin van Michel Faber ken ik niet, maar wel Lelieblank, scharlakenrood. Dat vond ik geweldig. En nu lees ik dus De Welwillenden, goedkope uitgave, net gekocht bij Broekhuis, Hengelo, de beste boekwinkel van Nederland. Een turf van bijna een kilo, 981 dichtbedrukte bladzijden. Het gaat over Alexander Aue, een jurist die tijdens WO II carrière maakte bij de SS in Rusland. Hij vertelt hoe hij er terecht kwam en over zijn werk. Werk met veel bureaucratie, ook rivaliteit en kinnesinne als op elk kantoor, alleen werd er bij dit werk nogal wat gemarteld en gemoord. Hij verontschuldigt zich er niet voor, praat het ook niet goed. Hij vertelt gewoon hoe het ging, de feiten (joden en collaborateurs moesten dood), hoe men zich er onder voelde en ook, merkwaardigerwijs, de ethiek rond dit werk. Aue benadrukt dat zijn levensloop iedereen in bepaalde omstandigheden had kunnen overkomen. Dus ons ook, mij en jou. Het boek staat in de bibliotheek van Enschede bij de ‘spannende boeken’, wat me wel verbaasde.

De WelwillendenMaar Flip begint. Hij leest een non-fictieboek over nazi Reinhard Heydrich. Flip leest niet graag fictie. Hij zegt:
– Heydrich was een beul en een fascist en hij hield van Mozart. Begrijp jij dat nou?
Flip wil altijd weten wat mijn mening over iets is. Ik zeg:
– Ja, dat begrijp ik wel, ik houd ook van Mozart.
Flip ontploft.
– Hij was een van de grootste schoften onder het nazituig. Eerst genoot hij met zijn vrouw en kinderen van muziek van Mozart en daarna ging hij vrouwen en kinderen martelen en vermoorden. Wat een beest, vind jij dat niet dan?
– Ja natuurlijk. Maar je vroeg of ik begrijp dat hij van Mozart hield.
– Maar dat kan je toch niet rijmen, aan de ene kant genieten van iets moois en aan de andere kant zulke schofterige dingen doen.
– Schofterige dingen, helemaal mee eens. Maar een schoft kan toch ook ergens van genieten. Van de natuur of van zijn vrouw of van Mozart. Was hij niet de baas van de SS?
– Ja, of nee, ik geloof van de SD, de Sicherheitsdienst. De Gestapo en zo. Hij wordt ook wel De Beul van Praag of Het Blonde Beest genoemd. Het was echt een beest, zoiets doet geen mens. Hoe kan je hem nou verdedigen.
– Ik verdedig hem niet.
– Hoe kan zo’n minderwaardig mens volgens jou dan van die prachtige muziek genieten?
Ik denk even na. Flip is fervent aanhanger van de SP. Ik zeg:
– Dus volgens jou kunnen VVD-leden minder van Mozart genieten dan SP-leden?
Flip is even stil. De sprong is groot. Dan zegt hij verontwaardigd:
– Wat heeft dat er nou mee te maken?
Ik probeer het uit te leggen. Een mens kan van klassieke muziek houden, of graag lezen of naar een museum gaan en daarna naar zijn werk gaan en daar goede of slechte dingen doen. Een mens speelt verschillende rollen in zijn leven. Een violist van het Concertgebouworkest kan na een uitvoering van de Mattheus Passion naar huis gaan en daar zijn vrouw in elkaar slaan. De een zit op een kantoor van de provincie, een ander werkt in een concentratiekamp. Flip sputtert en begint over zijn stokpaardje. Hij woonde in zijn jeugd in Meppel en ze hadden het niet breed. Sommige welgestelden in Meppel zaten zondags vooraan in de kerk, maar door de week hielden ze zich onledig met het uitbuiten en schofferen van de landarbeiders en de mensen in loondienst.
– Dat kan toch niet, met een uitgestreken smoel in de kerk zitten en de dag erna keihard zijn. Er staat toch in de bijbel dat je je naasten moet liefhebben.
– Ja, maar er staat zoveel in de bijbel. Je kunt eruit halen wat je uitkomt. Er staat ook ‘de overheid draagt het zwaard niet tevergeefs’, dus de mensen moeten gehoorzamen aan wie boven hen gesteld zijn.
-Ja maar snapten die rijke mensen dat zelf dan niet?
– Daar dachten ze niet over na. ’s Zondags zaten ze in de kerk en de volgende dag gingen ze naar hun werk en Ordnung muss sein.
Nu komt Frits op stoom.
– En die priesters dan, die kinderen misbruiken, dat zijn toch smeerlappen, dat heeft toch niks met godsdienst te maken. Ik ben tegen elke godsdienst, wat vind jij daarvan?
Flip en ik zijn tegen elke vorm van godsdienst, daar hebben we het vaak over, we zijn het dan roerend met elkaar eens. Ik zeg:
– Dat ben ik met je eens. Het moest verboden worden. Misschien denken die priesters: heb uw naaste lief, of: laat de kinderen tot mij komen, of misschien denken ze ook wel: als ik het niet doe, doet een ander het wel. Of misschien denken ze helemaal niet.
– Of misschien zijn het gewoon smerige klootzakken.
Ik zeg, niet voor de eerste keer:
– Flip, jij bent een moralist, je wilt altijd over alles wat je leest of ziet of hoort een oordeel vellen.
Flip is het met me eens.
– Ja, ik ben een moralist, wat is daar op tegen?
– Niets. Maar ik houd niet van moralisten.
– Nu ben je zelf ook een moralist.
– Dat is flauw. Weet je wat, Flip, denk er nog eens over na.
– Ja, jij ook, zeg ken je die mop….

Het HulsbeekDe volgende dag denk ik erover na. In het water van Het Hulsbeek. Daar zwem ik als gebruikelijk bij mooi weer een route door de drie zwemvijvers, onder de bruggen door. Het klopt, Flip is een moralist en ik niet. Dat past bij de SP. Die hebben ook overal een mening over en vinden dat er niks van alles deugt en dat alles anders en beter moet, terwijl ze niet beseffen in wat voor een mooi land ze wonen en eigenlijk bedoelen ze dat het afbraakbeleid van de regering gestopt moet worden en alles weer moet worden zoals het was. Rond moralisten hangt een aura van (schijn)heiligheid, ik heb principes, ik weet alles beter en wil alles beter, ik ben en heb de norm dus dan ben ik ook beter dan jij. Ikzelf voel meer verwantschap met de rationalisten van de achttiende eeuw, Justus van Effen, de naam zegt het al. de Holl. Spect.Hij begon een tijdschrift: De Hollandse Spectator, de naam zegt het alweer. De spectator ziet alles aan, hij kijkt en luistert. Slaat het op, verwondert zich, verbaast zich, denkt het zijne. Maar dat lukt me niet altijd. Soms knalt het gevoel toch naar boven. Dan vind ik iets en dreig ik me op te winden, het geen manier van doen te vinden, wat denken ze godverdomme wel, waar is mijn geweer! Maar meestal beschermt mijn firewall me dan via twee afweermechanismen:
1) Ik kan er toch niks aan doen (de politiek moet dat maar oplossen),
2) Over tien jaar ben ik dood (het zal mijn tijd wel duren).

Het rationalisme leidde trouwens ook tot moralisme. Bouw meer scholen en sluit de gevangenissen. Open de grenzen en laat al die vluchtelingen maar binnen. Maar ik denk dan: Alsjeblieft niet meer islam, niet meer godsdienst, niet nog meer principes. Dat komt door ‘gereformeerd in de jaren 50 op de Veluwe’. Net nu de samenleving zich er aan heeft ontworsteld, komen die mohammedanen, die argeloze zekerweters, a-cultureel en anti-wetenschap, met hun middeleeuwse ideeën ons vertellen, godverdegodver, (rustig Koos, ze lossen het wel op, over tien jaar ben je dood) hoe het leven in elkaar steekt, wat je mag en wat je niet mag, omdat dat in een of ander boek staat. Zo zwom ik te denken in het glinsterdonkere water van Het Hulsbeek, omzoomd door de vele kleuren groen van struiken en bomen. Even dacht ik het gifgroene Ajax-uit-shirt van Lukas te zien, maar het was een struik in het zonlicht. En ik dacht: ik zal het eens opschrijven.

Het Hulsbeek2

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s