BOEKEN TE KOOP !! (slot)

IMG_20150509_0001

Dus ik had een bibliotheek overgenomen en ik had een winkel. Eerst vertel ik je hoe ik aan die winkel kwam. Eind jaren 60, begin jaren 70 bevond Nederland / Europa zich in een fase die je nu, maar dan in veel heviger vorm, ook in China ziet. Er is welvaart gekomen, maar ten koste van het welzijn. Voedselschandalen, op grote schaal gebruik van herbiciden en insecticiden, luchtverontreiniging, consumentisme. De tegenbeweging kondigde zich al in de jaren 60 aan (provo, kabouters), maar kwam goed op stoom in de jaren 70 (acties, happenings, demonstraties, Club van Rome). En ook al woon en werk je dan als eenvoudig mavoleraar en versgebakken drievoudig vader in een uithoek van het land, Harlingen, toch gingen deze ontwikkelingen niet aan mij voorbij. Ik kreeg voor mijn doen aardig wat last van linksheid en en ging niet bij de pakken neerzitten. Dat ging als volgt.

Mijn collega Henk van de Meer, leraar muziek, woonde ook in de Troelstrastraat. We spraken elkaar zo af en toe over muziek, school en de toestand in de wereld. Henk was fervent aanhanger van de Fryske Nasjonale Partij, waar ik minder op te betrappen viel. Henk at biologisch dynamisch, whatever that is, hij vertelde daarover: een aantal gezinnen in Harlingen kreeg wekelijks een voedselpakket uit Bergum, waar ene ir. Haisma aan biologisch boeren deed. Henk en ik kwamen tot de eendrachtige conclusie dat het behoorlijk stom was dat je gezond eten en andere alternatieve producten niet gewoon in Harlingen kon kopen. Waarom gingen we daar zelf niet wat aan doen? Henk wist misschien iets, een leegstaand pand aan het Franekereind. Daar had eens een kroeg, daarna een sigarenwinkel en tot voor kort het Leger des Heils in gezeten. Met zo’n voorgeschiedenis was dit pand als het ware voorbestemd om tot heil van de mensheid te dienen. En wat wilde het geval? Het geval wilde dat bij de eigenaar, meneer Spa, ook iedere week een voedselpakket van Haisma op de stoep stond. Zo werd het woord onbespoten groente en het idee een winkel.

sant 3,

Medestanders waren snel gevonden, gelijkgezinden, maar ook onze leerlingen waren enthousiast en wilden wel helpen. Schoonmaken, aftimmeren, verven, inrichten. Zelf verfde ik in enkele weekenden de plankenvloer in drie keer dekkend bruin. We vonden geschikte tafels, een oeroude kassa (waar nog acht cent in zat als startkapitaal) en ontwikkelden een inkoopplan. Met Haisma spraken we af, dat we elke zaterdagmiddag open zouden zijn. Hij zou het winkeltje bevoorraden, naast groente, aardappels en fruit ook levensmiddelen, waaronder rijstwafels, miso en tamari van het Belgische Lima (bestaat nog steeds), pap van Coco, dodezeezout en organische houtzeep van de firma Panama (bestaat nog steeds). En omdat we toch bezig waren, gingen we ook maar derdewereld-producten verkopen. En de onwetende massa’s moesten geïnformeerd worden via pamfletten, folders, traktaten, vlugschriften en andere subversieve lectuur. En we moesten een goede aansprekende naam hebben: gezondheid is ‘santé’, een ‘kraam’ is een winkel en die heiligenbeeldjes uit donker Afrika waren een hele santenkraam, dus ‘santekraam’ lag voor de hand. En in het kader van het voortwoekerende middenstandsdenken met een voorliefde voor exotisch en terug naar het verleden (broodpackhuys, bakkerette, broodboutique) werd de uiteindelijke naam In De Santecraem.

De opening moest in de herfst plaatsvinden, dan stond de winter voor de deur en werd de drang tot het nuttigen van stevige en gezonde kost manifest. Nu nog de goedkeuring van de autoriteiten, enig bureaucratisch gedoe en de nodige gratis publiciteit en de winkel kon open. Inschrijven bij de Kamer van Koophandel hoefde gelukkig niet gezien onze geringe beoogde omzet en mateloze ideologische doelstelling. Maar de Keuringsdienst van Waren kwam wel langs. Die dekkend bruin geverfde vloer vonden ze maar niks, want het was een plankenvloer, dus met kieren, dus haarden van stof en bacteriën. Daar moest zeil op, dag dekkend bruine vloer! Tot slot voerden we ons marketings- en publiciteitsplan uit, dat geheel gebaseerd was op het verhaal van de kanariepiet die dood ging van een blaadje sla. sant1Harlingen had in die tijd twee kranten: de Harlinger Courant en het Harlinger Nieuwsblad, de een was nogal conservatief (Courant!) en de andere niet. In beide kranten plaatsten we een ingezonden en zeer uitgebreid artikel. Ook de Friese kranten, Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad, plaatsten een berichtje. Voor Vrij Nederland en Aloha schreef ik een korte artikeltje in hun eigen jargon. En ik kwam op de radio: een vraaggesprek voor de RONO (Regionale Omroep Noord en Oost). Een aankondiging van de opening van In De Santecraem was te horen in VPRO-Vrijdag en in Dit is het begin (VARA). Op mijn school werd verdeeld gereageerd, de leerlingen vonden het dus prachtig, er gebeurde wat, sommige collega’s onder wie de directeur stonden er ook achter, andere lachten wat besmuikt en vonden het eigenlijk onzin (net als driekwart van de bevolking van Harlingen). In de schoolkrant stond:

OLAHA (voorheen Witheek, voorheen Hitweek)

OLAHA (voorheen Witheek, voorheen Hitweek)

U bent goed uit
voor al uw groente en fruit
en alle andere rompslomp
in de winkel van Van der Meer en Stomp

De dag van de opening brak aan: zaterdag 24 oktober 1970. We begonnen om 14.00 uur in de Christelijke Mavo aan de Zuidoostersingel. Er waren aardig wat mensen. Henk en ik vertelden wat over het wat en hoe en waarom. Daarna hield ir. J.P. Haisma (dat ir. moest er altijd bij, net zoals bij Mussert) een toespraak. Zijn meest opzienbarende uitspraak was: ‘Kinderen die nu de kleuterschool bezoeken, halen de 65 niet’. Een lekkere quote voor de krantenverslagen! Vervolgens ging het hele gezelschap naar het Franekereind nummer 32, waar een ieder een onbespoten appel kreeg en waar de verkoop een aanvang nam.

sant2onbespoten foto

En hoe ging het nou met die winkel? In het begin best aardig. Er werd heel wat verkocht, ook de info en de heiligenbeelden uit donker Afrika vonden gretig aftrek. Mijn kinderen, voor zover al geboren, maar ook indirect, profiteerden er van. Lekkere rijstwafels, die piepten tussen je tanden. Pap van Coco, waarin je lepel stijf overeind stond. Een zuurdesembrood dat met gemak een alternatief voor een honkbalknuppel tegen inbrekers kon zijn. Geen snoep meer, maar appels, wortels en radijsjes. Afwassen met moeilijk schuimende houtzeep van Panama. Vanaf voorjaar 1971 liep de klandizie enigszins terug. Daarom gingen we van 14.00 – 16.00 uur open ipv tot 18.00 uur. Maar we bleven toch nog te vaak met bederfelijke waar zitten. Dus gingen we in de loop van 1971 weer over op bestellen en afhalen, maar wel in onze winkel. Het bericht in de krant dat de organische houtzeep Panama niet zo heel erg biologisch als wel zeer chemisch was, hielp ook niet echt. Een positieve ontwikkeling was dat de leerlingen grote betrokkenheid toonden. Ze wilden altijd helpen en zaten vaak bij elkaar in het duistere hokje achter de winkel. Ter verlichting zetten ze er kaarsen neer. Sigaretje erbij, beetje kletsen en gein maken. Koffie, thee of een pilsje. Ze gingen vaak na schooltijd meteen naar de winkel, om te helpen, ook als er niemand was. Het was een gezellige boel, ik vond het wel aardig. We wisten het voortbestaan nog redelijk te rekken en het onafwendbare en roemloze einde uit te stellen. In de loop van het jaar 1972 viel het doek.

IMG_20150504_0004En die boeken dan?? Ja, daar kom ik nu op. In mei 1971 kochten Piet van E. en ik een bibliotheek op. Dat ging zo. Piet en ik studeerden Nederlands MO-B en tuften daarvoor iedere donderdag in de eend van Piet naar Groningen, naar een gebouw in Helpman. Daar hadden we colleges in taalkunde (o.a. Gotisch!) en letterkunde. We moesten veel boeken lezen en in die eend hadden we het daarover. Piet was fan van Roland Holst en ik van Reve. Maar onze beider tweede keus was Vestdijk. Dat kwam goed uit in Harlingen. Piet gaf les aan de openbare scholengemeenschap, die nu RSG Simon Vestdijk heet. Een wat oudere collega Nederlands van Piet wilde kleiner gaan wonen en wilde haar boeken weg doen. Maar niet naar een opkoper maar naar een liefhebber. Of liefhebbers. Tegen een zacht prijsje. Een paar honderd gulden of zo. Daar hoefden wij niet lang over na te denken. We namen de hele handel over. Honderden boeken, een ‘mer à boire’. Het was eigenlijk te veel, een slaapkamer van Piet lag helemaal vol boeken. En toen diende de vraag zich aan hoe die te verdelen. Piet had er over nagedacht en vond dat we om de beurt moesten kiezen en omdat hij mevrouw De Boer kende mocht hij eerst kiezen. Een serie gold ook als een boek. Wat Piet als eerste koos weet ik niet meer, maar ik kreeg De Ontwikkelingsgang der Nederlandsche Letterkunde, uit 1922, van Dr. J. Te Winkel (antiquariaat De Keerkring vraagt er nu € 150,- voor). Zeven kloeke delen, vol belangwekkende informatie, sindsdien nooit meer ingezien. Daarna koos ik de Bibliotheek der Nederlandse Letteren samengesteld door de Maatschappij der Nederlandsche letteren te Leiden en de Koninklijke Vlaamsche Akademie te Gent, dus dat kon niet slecht zijn, 20 boeken (bij Catawiki € 10,- per stuk) vanaf Hadewych tot De Kleine Johannes, met inleidingen van prominente geleerden. Beatrijs heb ik onlangs nog aan Julia gegeven. gargantua-5bf381Gargantua en Pantagruel van Rabelais, vijf boeken in twee rijk geïllustreerde delen (via Boekwinkeltjes te verkrijgen voor € 29,-). En waar ik nog steeds fier op ben: een aantal eerste drukken van poëziebundels van de vijftigers, Hans Andreus, Lucebert, Rodenko, dat soort werk. En heel veel romans, eerste drukken van Vestdijk, Hella Haasse en ga zo maar door.

Toen we hadden gekozen wat we wilden hebben, bleef er nog een hele stapel over. Leuk werk maar niet om te hebben of we hadden het al. Wat moesten we daar nu mee? Hé, ik heb ook nog een winkel. Daar verkopen we van alles, dus waarom geen boeken. En zo kwam er in In de Santecraem ook een kraampje met boeken te staan met spotgoedkope ramsj, om en nabij een gulden per stuk, we leken wel filantropen. En dat liep als een trein. Toen zo’n beetje alles verkocht was, bleek dat we zo ongeveer onze hele investering eruit hadden!

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s