KORTE CURSUS MODERN KLASSIEK (2)

mo klZomer 1997 gingen we met Paula & Ton, en met Paul & Rogier, en met Tieske & Bello kamperen. Camping Kim ten noorden van Barcelona. Het was er bloedheet. Op een dag wandelde ik in mijn eentje, een tikkeltje rozig van een paar wijntjes tijdens de lunch, over de bedding van een droogstaande rivier naar de baai van het plaatsje en dus naar zee. Een brandende zon, een stoffige rivierbedding, geen zuchtje wind, geen mens te zien. In korte broek, slippers, op mijn hoofd een pet en in mijn oren de speakertjes van mijn walkman. En uit die speakertjes kwam muziek van Kancheli: Vom Winde beweint. Lange lyrische lijnen onderbroken door venijnige uitbarstingen, zoals ook voorkomt bij de vroege Radiohead. Zoiets vergeet je niet meer, een bijzondere ervaring.

We gaan verder met onze korte cursus. Deze keer de vaak langzame (slow music, ook in de popmuziek zeer in, bv. Beach House) en altijd prachtige muziek van de nieuwe spirituelen. De meeste muziek kun je wel vinden op You Tube of Spotify, en anders kom je het maar lenen.

(NIEUWE) SPIRITUELEN
Bovengenoemde Kancheli hoort bij de spirituelen, ook wel de nieuwe spirituelen genoemd, want de muziekgeschiedenis is uiteraard vergeven van de spirituele en religieuze muziek. De meeste componisten van deze stroming (let wel: niet door deze componisten bedacht, maar door buitenstaanders erop geplakt) komen uit Oost-Europa. Daar is wel een verklaring voor. Tijdens de repressie van de Sovjets was het verboden kerkmuziek te maken en uit te voeren. Maar natuurlijk hield niet iedereen zich daar aan. En toen in 1989 het communisme weg was, kwam de religieuze en kerkmuziek boven drijven. De muziek van deze componisten gaat uit van het (een) geloof en werkt dus op het gemoed van de luisteraar. Ze is niet cerebraal maar gevoelig, niet ingewikkeld maar eenvoudig (is niet hetzelfde als simpel!), melodieus, met lange tonen en langgerekte melodieën, mooi en hemels, alles ter glorie van het hogere.

partArvo Pärt (1935)
Pärt is wel de bekendste, hij komt uit Estland. Zijn eerste muziek is nog wel vrij piepknorrig, maar al gauw bekeert hij zich tot het Russisch-orthodoxe geloof, verdiept zich in het Gregoriaans en gaat anders componeren. Ik kwam het eerst met hem in aanraking toen een collega van me, Gerrit Mol, zei ‘Vergeet de Mattheus van Bach, nu is er de Johannes van Pärt (peert van ome Luuks?, dacht ik nog). Heel mooi, doet een beetje middeleeuws aan, het woord scholastiek schiet je te binnen, zoals bij veel van zijn muziek. (Ook een hele mooie recente passie is de St. Luke’s Passion van een Griekse: Calliope Tsoupaki. Je hoort hier wat je vaak vergeet: Griekenland ligt dicht bij Turkije!). Soms componeert Pärt in een stijl die hij tintinnabular (van het Latijn tintinnabuli, klokjes of kleine bellen) noemt. Muziek die klinkt als het geluid van bellen of klokken.

Er is veel van Pärt te krijgen, ook heel veel op YouTube. Mijn voorkeur:
• De CD Alina met hierop een paar versies van Spiegel im Spiegel (1978), heel meditatief en vaak in tv-programma’s te horen en een paar stukken uit een langere piano-improvisatie Für Alina (1976)
Fratres (1977), steeds verschillende versies van hetzelfde stuk, hypnotiserend, ook vaak in tv-programma’s of films te horen.
• Een cd van Cappella Breda olv Daan Manneke (zelf ook componist, recente cd Soyons Plus Vite) Magnificat Antiphonen (1988) met heel veel religieuze koormuziek.

vasksPeteris Vasks (1946)
We blijven in het Balticum, Letland nu. Vasks, zoon van een dominee. Toen ik daar was in de jaren 90 kocht ik wat cd’s van hem. Hij is beïnvloed door de oude Letse muziek: fragiel, introvert, harmonieus. Titels als Pater Noster en Dona Nobis Pacem wijzen op zijn religieuze achtergrond. Maar ook de Russische overheersing en het verlangen naar vrijheid is in zijn werk terug te vinden.
Distant Light, een concert voor viool en strijkorkest. Uit een recensie: ‘Een ijle fluittoon doemt op uit de verte, in een lichte aarzeling komt het concert op gang. De vioollijn klinkt alsof een herder in een eenzaam berglandschap zijn nostalgisch lied neuriet. Traag verglijdt de muziek over langgerekte bastonen die gaandeweg aanzwellen tot en duivelse chaos.’
Voices (Lets: Balsis), een symfonie voor strijkers, herdenkt de deportatie van duizenden Balten naar Siberië.

goreckiHenryk Gorcecki (1933 – 2010)
Polen dit keer, dus katholiek. Symfonie 3 (Symfonie der treurliederen) van Gorecki was een grote hit bij popliefhebbers (versie met sopraan Dawn Upshaw en London Sinfonietta onder David Zinman). Er zijn miljoenen platen en cd’s van verkocht. Het is een prachtigdroef muziekstuk, met melodieën die zijn ontleend uit de kerkmuziek en volksmuziek. Deze muziek verovert je meteen tijdens de eerste keer luisteren en wordt steeds mooier. Er zijn drie gedichten in verwerkt die gezongen worden door een sopraan. Het eerste gedicht is een 15e-eeuwse hymne, de tekst van het tweede deel is ontleend aan de kreten die door een 18-jarig meisje in haar Gestapocel waren gekrast en de derde tekst is een volksliedje waarin gerouwd wordt om een verloren zoon. Een groter contrast tussen de prachtige muziek en de zwarte teksten is niet mogelijk.
Luister ook naar:
Harpsichord Concerto. Anneke (Piggies op het White-album van de Beatles!) en ik houden van klavecimbelmuziek. Veel mensen vinden dat te zenuwachtig en vergelijken het instrument met een omgevallen glasbak. Dit klavecimbelconcert swingt als Bach, violen jagen het instrument op.
• De twee strijkkwartetten resp. getiteld Already It Is Dusk en Quasi una Fantasia.
Kleines Requiem für eine Polka, zeer grappig stuk.
O Domina Nostre, sopraan en orgel, het orgel komt langzaam op gang en dan neemt de sopraan het over!

kancheliGia Kancheli (1935)
Die van Camping Kim. Hij komt uit Georgië. In een interview zegt hij dat hij en zijn muziek thuishoren in een ‘old pre-Soviet Georgia’. Probeer eens:
• Ik noemde al Vom Winde beweint, een andere versie van hetzelfde stuk heet Mourned by the Wind, liturgy for viola and orchestra.
• De cd Exil. Het titelstuk is geschreven voor ‘Sopran, Instrumente und Tonband’, verder Psalm 23 en merkwaardigerwijs Tel de Amandelen.
• Cd Little Amber met o.a. titelstuk voor stem, kinder- en mannenkoor en Amao Omi voor een gemengd koor en een saxofoonkwartet. Je ziet het, bijzondere combinaties en bijzondere muziek.

silvestrovValentin Silvestrov (1937)
Toen ik weer eens in Kiev was, dacht ik wat cd’s van de Oekraïner Silvestrov te kunnen scoren. Ik ging het gloednieuwe winkelcentrum van het Maidanplein in (bekend van de Oranjerevolutie en de opstand tegen Janakovitsch) en zocht een cd-winkel op. ‘Wat hebben jullie van Silvestrov?’ Silvestrov? Nooit van gehoord. Zo worden profeten in hun vaderland geëerd.
• Maya en Alexander kwamen eens terug van een concert en waren helemaal lyrisch over het gezongen Dyptich. Dit staat op de cd Sacred Works. er is ook een cd Sacred Songs.
• Grappig is Ode To The Nightingale, duurt 18 minuten.

(Alexander Arutiunian uit Armenië heb ik nog niet op spiritualiteit kunnen betrappen, wel op een prachtig vitaal-romantisch vioolconcert (Armenia 88; n.a.v. de aardbeving met 25.000 doden). Ik was eens voor mijn halfjaarlijkse knipbeurt bij de kapper en werd door een jonge meid geknipt (en geschoren). Ze zei, dat ze oorspronkelijk uit Armenië kwam. Ik zag mijn kans schoon. ‘Heb je wel eens gehoord van Arutiunian?’ Haar antwoord: ‘Ja, zo heet ik.’ Bleek dat het in Armenië een soort Jansen is, het halve land heet zo. De componist kende ze natuurlijk niet.)

Zijn het alleen Oost-Europeanen die hun religieuze tic in hun composities verwerken? Nee, natuurlijk niet. In Engeland zit ook een echte en zelfs wij in Nederland hebben er een, een hele goeie zelfs.

tavenerJohn Taverner (1946)
Taverner (niet te verwarren met zijn middeleeuwse voorganger en alter ego (John Taverner, 1490 – 1545, polyfonist: motetten, Te Deum en missen). Onze Taverner (inmiddels Sir Taverner) is een beetje een would be-Jezus, zo poseert hij en praat hij (op de Naxos-cd: A Portrait – His Works – His Life – His Words). Maar hij maakt ook prachtige muziek. Ik heb nog nooit zo mooi een cello horen spelen als in zijn stuk The Protecting Veil. Ook het een kwartier durende lied Prayer For The Heart staat op deze cd. Björk zingt, het Brodsky Quartet speelt en het is van grote schoonheid. Voor deze paastijd tip ik Fall and Resurrection.

franssensJoep Franssens (1955)
Franssens was leerling van Louis Andriessen, maar vertrok bij hem omdat hij zich niet in het moderne kon vinden. Hij ging zijn eigen weg en toen de nieuwe spirituelen populair werden, deelde hij in de aandacht. Enkele quotes over zijn muziek:
* Zijn muziek is eenvoudig in termen van structuur, maar overweldigend in gevoel
* Hemelse muziek met een aards einde
* De muziek van Joep Franssens is iets voor fijnproevers met een voorkeur voor zoet.
‘Met mijn muziek wil ik mijn eigen publiek in het hart raken’, zegt hij er zelf van. Of dat lukt? Het eerste wat ik van hem hoorde was Dwaallicht (1989), voor twee sopranen en ensemble. Ik weet niet of ik in mijn hart werd geraakt, maar ik vond het wel heel mooi. Esoterische landscapes, laat ik ook eens deftig uit de hoek komen, prachtige verglijdende klanken, lastig om te omschrijven, luister er eens naar. Of naar Harmonies of the Spheres. Hou je van koormuziek, luister dan eens naar de cd die begint met het stuk Roaring Rotterdam (1997).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s