KORTE CURSUS MODERN KLASSIEK

IMG_20150315_0002In een flits zag ik onlangs een tweet voorbijkomen: ‘Ik heb niet zoveel met modern klassiek.’ Ik ben daar eens over gaan nadenken. Wat vind je van de volgende dialoog?

– Hou je van de muziek van Elvis Presley?
– Nee, ik houd niet van eigentijdse popmuziek.
– En de Beatles dan?
– Nee, mij te modern.

Raar toch? Maar als het over klassieke muziek gaat is zo’n dialoog heel normaal. Bij klassiek denken veel mensen vooral aan Bach, Mozart, Beethoven en meer van die pruikenjongens. En bij modern klassiek denken ze dan aan zo’n beetje alles vanaf 1900. Overdreven? Nou vooruit, vanaf 1950 dan. En de associatie daarbij is onmelodieus, disharmonisch, piep-knormuziek. Muziek die je niet kunt meefluiten. Muziek van Schönberg, Webern, later Stockhausen of Cage. Muziek uit stromingen met namen als atonaal, dodecafonie, 12toonsstelsel, serieel, experimenteel. Geef mijn portie maar aan Fikkie, denken ze dan.

Als je zo denkt, denk ik op mijn beurt: ‘Je weet niet wat je mist, er is zoveel meer ‘. Als ik een klassieke CD opzet is dat 7 van de 10 keer eentje met muziek van na 1900, 5 op de 10 keer van na 1950. Heel vaak begin ik de dag (na een uur aards gedoe met Bella) met Shostakovich (ik heb 29 CD’s van hem) of Schnittke (21 CD’s). Er is zoveel prachtigs na 1900 gecomponeerd. Daar wil ik jullie graag op wijzen in deze korte cursus. Ik ga in op drie stromingen en zal daarbij een paar namen en voorbeelden geven. Via Spotify of You Tube kun je het meeste wel vinden om er eens naar te luisteren. Dat is dus het huiswerk dat ik opgeef. Er volgt geen overhoring maar wel wil ik graag feedback over je luisterervaringen.

De drie stromingen zijn:
a] symfonische muziek,
b] de spirituelen,
c] minimal music.
Ik ga je niet vervelen (als ik dat al zou kunnen, ik ben ook maar een liefhebber) met theorieën of analyses (zoals Vestdijk deed bij de negen symfonieën van Mahler; ik kom daar nog eens op), maar geef vooral voorbeelden.

SYMFONISCHE MUZIEK
Wat mij betreft loopt er een rechte lijn van Beethoven (1770 – 1827; 9 symfonieën), via Mahler (1860 – 1911; 9 symfonieën) naar Shostakovich (1906 – 1975; 15 symfonieën) en Schnittke (1934 – 1998; 10 symfonieën). Als je van de zesde van Beethoven (de Pastorale) of de eerste van Mahler (met het vader Jacob-motief!) houdt, dan moet je ook Shostakovich en Schnittke proberen. Alle vier deze componisten nemen ook vaak gezongen stukken in hun symfonieën op, denk aan het slotkoor van Beethovens negende.

shosShostakovich
Ik las zijn boek Getuigenis, de aan zijn vriend Volkov gedicteerde memoires, heel interessant. Shostakovich was geen lachebekje. Hij had geen gemakkelijk leven in de communistische en stalinistische Sovjet Unie. De communisten schreven (zoals alle dictaturen) voor hoe je kunst moest maken, namelijk ter verheffing van het proletariaat. Shostakovich vreesde voor zijn leven, toen bleek dat Stalin in hoogsteigen persoon kritiek op zijn muziek uitte. Met name de vierde symfonie viel slecht, men noemde die zelfs anti-communistisch.

De 13e symfonie van Shostakovich heet ook wel Babi Yar. In 2008 waren Anneke en ik in Kiev. babi yarWe gingen toen ook naar Babi Yar, een ravijn buiten Kiev, waar de nazi’s meer dan 100.000 vermoorde Joden in gooiden. Het lag in de buurt van een snelweg, een aardig eindje rijden met de metro en een bus. Van het ravijn was niet veel meer te vinden. Svetlana, ons plaatselijke contact, had dat al gezegd, maar we wilden toch gaan kijken. Er was wel een monument van Joodse omgekomen kinderen. We zijn toen maar in het bos gaan picknicken. Babi Yar is een sombere symfonie maar wel heel mooi, met veel gezongen stukken.

Een paar tips.
• Als je Shostakovich niet of nauwelijks kent, begin dan eens met zijn Concert voor piano en trompet uit 1933. Een heel spannend en vrolijk concert.
• Luister daarna naar zijn Vijfde symfonie (1937), inderdaad die kwam na de bekritiseerde vierde. De vijfde is daarom eenvoudig en toegankelijk gehouden met een prachtig langzaam deel. De CD, met ook een mooi celloconcert, kocht ik op 26 maart 1994 voor ƒ14,90 in Deventer. Het is er een uit een reeks van 10 CD’s: 20TH CENTURY COMPOSERS. Herman Brood maakte 10 schilderijen voor de tekstboekjes, de CD’s worden nu aangeboden op Marktplaats.
• Vervolgens zijn zgn. oorlogssymfonieën, die geïnspireerd zijn door de strijd tegen de nazi’s, in Rusland de Grote Vaderlandse Oorlog genoemd. Thematisch kon hij zich daar geen buil aan vallen en hij kon er goed zijn gevoelens in kwijt. Het gaat om Symfonie 7 uit 1941 (Leningrad, herdenkt het gruwelijk beleg van de Duitsers en de moed van de bevolking) en Symfonie 8 (1943). Beide symfonieën waren destijds, maar nog steeds, razend populair.
• Ikzelf ben nogal weg van Symfonie 11 uit 1957 (Het jaar 1905, naar de opstand tegen de tsaar in St. Petersburg).

Tot slot wil ik nog de CD The Film Album noemen, gespeeld door het KCO o.l.v. Riccardo Chailly. Evenals Schnittke schreef Shostakovich veel filmmuziek, vaak voor het geld. Op de CD staat ook de romance Gadfly, de titelmuziek van de uitstekende en ondergewaardeerde tv-serie Reilly: Ace Of Spies (1983).

schnittkeSchnittke
Ik moet vaak lachen als ik naar de muziek van Schnittke luister. Dat heb je niet vaak bij klassieke muziek. Luister maar eens naar Moz-Art à la Haydn. Je vindt dat op You Tube: schnittke moz-art a la haydn. Als je het bovenste filmpje beluistert dan denk je eerst wat is dat, dan denk je het is begonnen en na 2 minuten 6 seconden schiet je in de lach. Ik wel tenminste. Alle muziek is cultuur, vond Schnittke, banale liedjes net zo goed als klassieke melodieën en kunstmuziek. De waarde is afhankelijk van de functie die de muziek krijgt toebedeeld. Hij maakt dan ook vaak gebruik van citaten uit het werk van anderen. Men noemt dat wel polystilistich. Dat bewijzen ook de titels Suite Im Alten Stil en Quasi Una Sonata.

Alfred Schnittke was de zoon van een Duits-Joodse vader en een Volga-Duitse moeder. Hij was wat men wel noemde een Wolga-Duitser, dus een Rus. In 1989 verhuisde hij naar Hamburg waar hij in 1998 overleed. Zijn meest toegankelijke symfonie is de tweede symfonie, getiteld St Florian. St Florian is een Augustijner klooster bij Linz. Schnittke hield van dat gebouw, vooral van de harmonie tussen geloof, kunst en muziek. De symfonie is opgebouwd als een mis met stukken als Kyrie Eleison, Sanctus en Agnus Dei, wordt  gezongen door vier solisten en een koor en ademt een middeleeuwse sfeer. Als je zijn symfonieën te zwaar vindt, moet je zijn vioolconcerten eens proberen of zijn Requiem. IMG_20150315_0003Naxos bracht een CD uit onder de titel Chamber Music. Schnittkes vrouw Irina speelt hier op de piano. De titel Stille Musik for violin and cello spreekt voor zich. Het Pianoquintet is prachtig, vooral het laatste stuk (Moderato Pastorale), dat eindigt met een aantal verstilde pianonoten. Anneke en ik reden eens in Spanje over een zonovergoten verlaten snelweg en op de radio hoorde ik ineens Schnittkes Pianoquintet. Ik wist meteen wat het was en genoot van de bizarre combinatie van de prachtige muziek in combinatie met het rode, geblakerde landschap, de hitte van de middagzon en de snelheid op de lege autoweg. Luister er eens naar; via Spotify vind je heel veel van zijn muziek.

(Ben je dan bekeerd en kan je aan het zwaardere werk beginnen, kies dan voor de dames. Galina Oestvolkaja, ook wel genoemd ‘de vrouw met de hamer’, omdat ze in een stuk een hamer op een eind hout laat slaan. En mijn favoriet: Sofia Goebaidulina, een zeer vrome vrouw, die heel spannende muziek maakt.)

st florian

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s