DE TOP 2000: NUMMER 1

hotelIn de supermarkt, nog niet eens eind november, zag ik dat er al een schap was vrijgemaakt voor oliebolleningrediënten. Meteen rook ik de top 2000. En hoorde ik Bohemian Rhapsody, die wel weer op 1 zou staan. maar nee, het bleek – stuivertjeswissel – Hotel California te zijn. Niet mijn nummer 1. Wat maakt een hit eigenlijk tot een grote hit? Kun je dat ontrafelen en dan op bestelling een hit leveren? Ik denk daar soms over na als ik ’s ochtend een uurtje ga lopen. Met mijn hond, Bolo. En met de I-pod. Daar staan zo’n 7000 liedjes op. Zelfgekozen dus prachtige liedjes. Maar sommige zijn mooier dan andere, ze blijven hangen. Dan draai ik ze nog eens en nog eens. Waarom zitten er haakjes aan zo’n liedje? Op een gegeven moment heb ik een ‘heel-mooie-liedjes-lijst’ genaakt. Na elke 15 mooie liedjes zet ik ze op een cd voor in de auto. Daar heb ik er nu 4 van. Dus meer dan 60 heel mooie liedjes. In oktober zocht de Volkskrant ook naar de ‘formule pop’. Het goede liedje vertelt een verhaal en is vaak nogal lang. Dat bevredigde me toch niet helemaal. Ik luisterde nog eens goed naar mijn ‘heel-mooie-liedjes-lijst’ en kwam tot 10 kenmerken.carpet1. Achtergrondzangers. Soms verdubbelt een zanger/producer de zangstem, eventueel met een miniseconde verschil. Of er is samenzang van de bandleden, die ook weer verdubbeld of verveelvoudigd kan worden. Vaak zijn er ‘back vocals’, Leonard Cohen maakte er zijn handelsmerk van. Wat ook mooi is, is een zangkoor dat ondersteunt en in de refreinen meezingt. En het allermooist is natuurlijk een kinderkoor, ABBA vierde daar live triomfen mee in I Have A Dream. Ik noem uit mijn lijst Homeless van Paul Simon met zang van Ladysmith Black Mambazo, Sebastian, Cockney Rebel, You Can’t Always Get What You Want van The Rolling Stones. Elbow voerde de veel bejubelde cd The Seldom Seen Kid live uit in de Abbey Road Studios, met koor en BBC-orkest. Dat was een groot succes, wat meteen voert naar kenmerk 2.
2. Begeleidend Orkest. Een beetje popsong wordt opgeleukt met strijk- of blaasinstrumenten. Björk maakte zelfs een hele cd met een blaasorkest. Een symfonieorkest is dan natuurlijk het summum. Sebastian van Cockney Rebel, Grand Hotel van Procol Harum. In Stranded van The Walkmen hoor je een mexicaanserig orkestje, dat werkt heel fraai.
3. Toewerken naar een climax. Je begint heel rustig, voegt gaandeweg een instrument, een zangstem, dynamiek toe en zo voort en zo verder. Het ultieme voorbeeld is de Bolero van Ravel. Schnittke doet het in Es Geschah… van zijn Faust Cantata. Muse is er ook niet vies van, Survival. Genesis met The Carpet Crawlers, Sharon van Etten, All I Can. Sebastian.
4. Wisseling van tempo of toon. Je luistert naar een vlot gebracht liedje, vierkwartsmaat, en ineens zit je midden in een walsje, driekwartsmaat. Dat valt op, je wordt er vrolijk van, wilt dansen. Procol Harum doet het in Grand Hotel, Cockney Rebel in Sebastian. Phantom Limb begint in Angel Of Death op volle kracht, maar halverwege nemen ze gas terug en hoor je een slepende blues. Björk accelereert van toonhoogte in John Taverners lange en gestapelde Prayer Of The Heart.

Als je de eerste 4 kenmerken combineert, kom je al aardig in de buurt van een gestructureerde mini-symfonie of -opera. Zo maakte The Verve Bittersweet Symfonie. En Keith West combineerde de kenmerken aardig in Excerpt From A Teenage Opera. De volgende 4 kenmerken beschrijven mogelijkheden voor een liedje om extra op te vallen.

body5. Een (mee)slepende lijn. Soms hoor je een instrument dat door het hele liedje klinkt en je als het ware op sleeptouw neemt. Vaak is dat een (hammond)orgel. A Whiter Shade Of Pale van Procol Harum. Ook in My Body Is A Cage van Arcade Fire sleept een orgel, dat begeleidt maar ineens als een kerkorgel losbarst en op de voorgrond treedt. Dave Stewart, The Devil’s Just Been Using You. Een enkele repeterende en in toonhoogte variërende pianotoon loopt door Elbows The Night Will Always Win. Dreigende violen in Sebastian.
6. Een gimmick. Een andere manier om de aandacht te trekken en vast te houden is een aardig- of gekkigheidje erin te stoppen. Zo heeft de zangstem van Steve Harley in Sebastian af en toe enige vervorming, alsof je naar Radio Bandung luistert. Ook het geluid toevoegen van de zee met wat meeuwen doet wonderen. Melanie, Pebbles In The Sand. Procol Harum, A Salty Dog. Of de stoomfluit van een trein! Kerkklokken: Capital Punishment van Sandy Coast.
7. Een in het oor springend instrumentaal stukje. Ineens explodeert een gitaar of er komt een scheurende sax. Beste voorbeeld daarvan bij Louis Prima. Rustig begin, tempoversnelling, Louis zingt op driekwart van de song: Buona sera, signorina kiss me good… , en dan valt een scheursax in die ‘night’ zingt en verder gaat met een spetterende solo.
8. Sentiment. Smartlappen zijn weer in. Gevoel mag. Nou gaat 80% van de popsongs over ik houd van jou en blijf je trouw, maar dat wil nog niet zeggen dat er gevoel in zit. Maar Dearly Departed van DeVotchKa – Sweetheart/How I miss your heart/Beating next to mine/Flesh of my flesh/Soul of my soul/I come back home – een vleugje piano en harp en het snijdt je door de ziel. Of Ships In The Rain van Lanterns In The Lake (ships in the rain/I see you again), het water druipt van je af.

dearlyIk kom bij de laatste 2 kenmerken die een beetje naast de muziek staan.
9. De tekst. Het gaat mij eerlijk gezegd vooral om de muziek. Veel liedjes kunnen heel goed zonder de betekenis van de tekst. Veel opera’s stellen qua verhaal en tekstueel niet veel voor. Vaak leidt een tekst af of begrijp je er niks van. Sigur Ros zingt prachtige liedjes in een zelfverzonnen taal, zodat de aandacht vol op de muziek valt. Maar soms (vooruit, redelijk vaak) vormen liedjes en tekst een echte eenheid. Pulp doet er veel ironie in, luister maar eens naar Common People. Big Stars Holocaust is somber-omineus, Hotel California grappig dreigend (You can check out anytime you like, but you can never leave).
10. Buiten-muzikale aspecten. Een bijbehorende videoclip kan een liedje meerwaarde geven. Ook als je het alleen maar hoort. Bij Another Brick Of The Wall van Pink Floyd zie je bij het luisteren de marcherende hamers. Peter Gabriels Sledgehammer. Ook luister je anders als je weet dat de zanger van de band dood of bijna dood is.

sebastianIk ben een leek en misschien een omgevallen platenkast, maar neem ook eens de proef op de som. Vind je een liedje heel mooi, analyseer het en tel de kenmerken. Bohemian Rhapsody scoort minstens 8 van de 10 kenmerken. Hotel California veel minder. Ik weet niet of het andersom ook geldt, je stopt 8 van de 10 kenmerken in een liedje, brengt desnoods de zanger om, en je hebt een hit. Nou moet ik toegeven dat ik wel houd van wat pathos, bombast en kitsch. Maar soms hoor je een schitterend en stil melodietje en dan kom je er niet onderuit het in de ‘heel-mooie-liedjes-lijst’ te zetten, zelfs als maar 1 of 2 kenmerken opgaan. Yesterday van The Beatles zou kunnen, maar die staat er niet bij. Wel Father Father van Susanne Sandfør, Misteries van Beth Gibbons, Holocaust van Big Star. The Lark Ascending.

Als mijn lijst 100 titels telt, ga ik een toptien maken en daaruit komt dan mijn nummer 1. Het zal je niet verbazen dat dat Sebastian van Steve Harleys Cockney Rebel wordt.

Advertenties

One thought on “DE TOP 2000: NUMMER 1

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s